خراسان

 

استان پهناور خراسان با ساختار گونه گون و کهن زمین شناسی ، اقلیم متنوع و جاذب ، موقعیت ویژه جغرافیایی ، بی گمان از قدیمی ترین دوران حیات بشری ، بستر فعالیتهای بشری ، بستر فعالیتهای معیشتی ، بازرگانی و نظامی عمده بوده است ، به دلیل همین موقعیت خاص ، کهن ترین ، معروفترین و طو لانی ترین راه ارتباطی بین شرق و غرب یعنی (( جاده تاریخی ابریشم )) از طریق خراسان شرق را به غرب مرتبط می سازد.

تنوع جغرافیایی سرزمین خراسان با وجود آب و هوای کویری و گرم در بخش جنوبی و معتدل کوهستانی در شمال استان و به طور پراکنده در مرکز ، با ارتفاعات قابل توجهی نظیر بینالود ، هزار مسجد ، کپه داغ ، قهستان و… زمینه ای مناسب برای استقرار بشر از قدیمی ترین ایام و جذب اقوام وطوایف متعدد در دورانهای مختلف بوده است .، سرزمینی که نواحی مختلف آن عرصه رویش انواع نباتات مناطق سردسیری و گرمسیری از قبیل گندم ، برنج، بادام ، سیب ، انگور ، پسته ، خرما ،و… است .

 مناطقی از آن استعداد پرورش انواع مختلف حیوانات اهلی و وحشی نظیر پلنگ ، گرگ ، شتر . اسب ، آهو ، گوسفند . بز و … داراست .

قدیمی ترین آثار حیات انسانی در ایران ، شامل تعدادی ادوات و دست افزارهای سنگی . با قدمت تخمینی 800 هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارینه سنگی قدیم ، از بستر رودخانه کشف رود مشهد بدست آمده است . در حالی که قدیمی ترین مکانهای استقرار انسان ، حداکثر با قدمت 100 هزار سال در نواحی دیگر ایران نظیر آذربایجان ، لرستان و … شناسایی شده اند .

دومین مکان از نظر قدمت ، پناهگاه سنگی (غار) ((خونیک)) در نزدیکی بیرجند است که متعلق به دوره پارینه سنگی میانه با قدمتی بین 50تا60 هزار سال می باشد . از آن پس آثار و شواهد زندگی بیشماری از دوران نوسنگی تا آغاز دوران تاریخی در جلگه مشهد ، دره اترک علیا (قوچان) ، جلگه درگز ، بجنورد ، تربت حیدریه ، بیرجند و… شناسایی شده اند این شواهد و آثار به اقوام و ساکنان اولیه و بومیئ خراسان مربوط می شود که بنا به عقیده برخی محققان به عنوان اقوام (( آسیایی ))شهرت یافته اند و سراسر آسیای غربی از مدیترانه تا ترکستان و دره سند را فرامی گیرد .

ولی در حقیقت مهمترین مقطع تاریخ خراسان در سرآغاز دوران تاریخی ایران با ورود اقوام ((آریایی)) به فلات ایران پیوند می خورد . در این واقعه که در اغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آریایی ها تازه وارداز طریق خراسان به سمت نجد ایران پیش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان که از توصیفات (( اوستا )) برمی آید ، در خراسان و سیستان مستقر شدند و شاید به همین دلیل است که عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع (( اوستا)) و (( شاهنامه فردوسی )) ذکر شده است در مشرق ایران و در واقع در خراسان بزرگ رخ می دهد .

بسیاری از محققان ، زادگاه ((زردشت)) را مشرق ایران و بوژه حدود خراسان می دانند . برخی از داستانها و افسانه های محلی و از جمله داستان کاشتن سرو کاشمر در خراسان به یاد بود پذیرش آیین نو زردشت توسط ((ویشتاسپ)) نیز مؤید این نظر است . دیاکونوف نیز محل پیدایش زبان اوستایی را در آسیای میانه ، مشرق ایران ، افغانستان و خراسان کنونی می داند .  

 

نمــیرم ازین پس که مـن زنــده ام

نمــیرم ازین پس که مـن زنــده ام            که تخم سَخُن را پُراگنده ام

هر آن کس دارد هُش و رای و دین           پس از مرگ بر من کند آفرین

چاپلوس

    اَدَماى چَرب زِبون که خِیلیَم دِغَل بازند                  متقلب و زبون باز و چاخان و مجازَند

   ظاهراً با تو مِگن، مِخِندن اما پوشتِ سَر                 شکى نیست که با همو دشمنِ خونیت مِسازند 

                                                                                        (میرخدیوی،کشکول خنده)

بیا تا جهان را به بد نسپریم

بیا تا جهان را به بد نسپریم         بکوشش همه دست نیکی بریم 

نباشد همی نیک و بد پایدار         هـمان بـه کـه نـیکی بـود یـادگار

چُغُکِ قرض!

چُغُکِ ^۱قر ض و قوله دور مو جیک‌جیک مُکُنه          برق ذوقم که بره، حولی^۲ ر تاریک مکنه
یک نفر به اسم «آق بدهکاری»، پیدا شده          بره گَه^۳، فُکُل کراوات مِزِنه، شیک مکنه
گربه گرونی هی زمین رِه ناخون مکشه             دره خودشه به تغار دنبه نزدیک مکنه
چخت^۴ ای حقوق مایم شده کوتاه و سیاه         چخت ای جوری چقدر خانه ره کوچیک مکنه
یک نفر مگه برو شایعه ساز، دُرُوغ نگو               با تفنگ چشمکش یک دانه شلیک مکنه
ساعت کوکی عمرم، توی مهمونخَنَه^۵ یه           تا کوکش تموم نره، یکسره تیک‌تیک مکنه
                                                                          (منبع: هفته نامهُ گل آقا،آبان 72،ش148)

---

۱- گنجشک ۲- حوالی (خانه- منزل) ۳- یارو ۴- سقف ۵- مهمانخانه